Wieleke Clercx

Angst op hoge hakken

MAASTRICHT – ‘EN NU ECHT AFMAKEN!’ staat er boven de zoveelste e-mail aan mezelf. Niet zelden ondervind ik uitstelgedrag in alles wat ik schrijf. Uitstelgedrag dat veel creatieve mensen ongetwijfeld zullen herkennen. Doorgaans heb ik daar alleen mezelf mee, maar sinds ik bij mijn spiksplinternieuwe werkgever viaStory dit artikel met veel bravoure heb aangekondigd, werd er ook daadwerkelijk iets van mij verwacht. Toch bleef het eerst bij bedoelingen. Misschien klinkt het wat slijmerig, maar ach, ik wilde gewoon dat het perfect zou zijn. Een meesterwerk.

Sinds begin september ligt er dus nog helemaal niets. Het zou een waanzinnig artikel moeten worden over het boek ‘Big Magic’ en de kunst van creatief leven. Een artikel waarin ik Elizabeth Gilberts meest geniale ideeën deel. Tegelijk zou ik mijn eigen scherpe analyses en waarnemingen toepassen op mijn leven als beginnend schrijver in relatie tot haar uitnodigende visie. Een visie die ik als een soort jehova verkondig aan iedereen. Of ze het nu willen horen of niet.

Moed

De waarheid is dat ik bang was dat het artikel misschien niet wetenschappelijk genoeg zou worden. Dat ik niet creatief genoeg zou zijn. Dat niemand het leuk zou gaan vinden. Dat het niet lang genoeg zou worden. Of dat het juist veel te lang zou worden. Ik was bang dat ik de tijd niet kon vinden om de diepte in te duiken, zoals ze dat noemen. Tijd om echt recht te doen aan datgene wat ik zo goed vond. Voortdurend klonk de echo van mijn eigen stem door mijn gedachten. Iedere keer dat ik ‘ja, maar…’ zei, kwam ik verder af te staan van het oorspronkelijke van inspiratie borrelende idee om dit artikel te schrijven. Een waterval aan excuses die niet alleen tijdrovend is, maar ook nog eens behoorlijk saai is om aan te horen. En onderaan die waterval staat Elizabeth Gilbert in een gele regenjas en met een grote paraplu boven haar hoofd me zuur aan te kijken. Ieder moment dat ik weer een excuus op haar hoofd laat plonzen, slaat ze me keihard op mijn vingers met haar allesomvattende zinnen. Ze slingert ze de wereld in alsof haar leven ervan af hangt. Alsof míjn leven ervan af hangt. En iedere pagina opnieuw zegt ze dat ik nú moet creëren, dat ik moet maken en dat ik moet ophouden met klagen. Ik wil toch zelf schrijver worden?

Perfectionisme

Vaak voel ik me een tijdje geïnspireerd om ergens mee aan de slag te gaan. Ik krijg een met vleugels bekroonde bevlogenheid, die ik zelf niet kan besturen. Alles gaat vanzelf. Tot ik erover begin na te denken. Ik ga twijfelen over de opzet die ik voor het artikel heb gekozen. Over de zinnen die ik al geschreven heb. Over hoe het eindresultaat er in hemelsnaam uit zal zien. Zal het wel perfect zijn? Die strijd met perfectionisme voer ik al jarenlang met ieder project opnieuw. Verrassend genoeg heb ik er in de schoonmaak van mijn huis geen last van, maar in mijn schrijven blijft het kleven. Gilbert schrijft over perfectionisme het volgende: “In mijn ogen is perfectionisme gewoon een deftige haute-coutureversie van angst. Perfectionisme is gewoon angst op hoge hakken en met een nertsjas aan, die net doet alsof hij elegant is, maar in werkelijkheid gewoon doodsbang is. Perfectionisme is onder dat glanslaagje namelijk niets meer dan een diepe existentiële angst die keer op keer zegt: ‘Ik ben niet goed genoeg en ik zal het ook nooit zijn.’”

Een observatie die Gilbert zo duidelijk opschrijft dat ik niets anders dan herkenning kan voelen. Een herkenning die niet alleen wordt tegen geschreeuwd door ‘af is beter dan goed’, maar ook vrijwel direct wordt opgevolgd door ‘ja, maar alles is toch al gemaakt?’. En dat klopt ook. Ook Elizabeth Gilbert beaamt dat. ‘Alles is al eens gemaakt’, zegt Gilbert,’ en je hoeft met je kunst echt niet de wereld te redden. Met andere woorden: je kunst hoeft niet alleen niet origineel te zijn, het hoeft ook niet belangrijk te zijn.’ Dat kunnen hele bevrijdende gedachten zijn. In datgene wat ik maak kan ik dus gewoon zeggen wat ik wil zeggen, op voorwaarde dat ik het met heel mijn hart zeg. Als het maar authentiek genoeg is, zal ik ook origineel overkomen.

Authenticiteit is magnetizing

‘Als je weet wie je bent, weet je ook wie er bij je past’. Dat is waar we bij viaStory voor staan en voor gaan. Wat we doorleven. Het is ook iets dat ik persoonlijk na een lange zoektocht, men kan ook zeggen guerrillastrijd, probeer te voorleven. Ik zeg probeer omdat ik merk dat ik me misschien nog te vaak laat leiden door verwachtingen die anderen van me hebben. Ik ben alleen diegene die ik van mezelf maak. Verwant daaraan is ons leven een verloop waarin je je van anderen onderscheidt door je acties en je keuzes. Bij het maken van keuzes worstel je voortdurend tegen visies van anderen over jezelf. Anderen stellen hun beeld vast op basis van de eigenschappen die ze van je kennen. En dat terwijl iedere authentieke keuze juist de mogelijkheid biedt jezelf (steeds) opnieuw te bepalen. Kortom: jezelf diegene te laten zijn die je van jezelf maakt. En als je zélf weet wie je bent en dat ook uitdraagt, trek je vanzelf mensen aan die daarbij passen.

Because you’re worth it

Soms denk ik weleens dat ik toestemming nodig heb van iemand om kunst te maken. Volgens Gilbert is dat volslagen onzin. Ik heb van niemand toestemming nodig. En mocht ik het dan toch nodig hebben: hier. Dan heb ik het zojuist van Elizabeth Gilbert gekregen. Ze heeft het net achterop een oud boodschappenlijstje gezet: ‘je bent het waard om kunst te maken.’ Dat klinkt misschien wat arrogant. Zo zie ik het niet. Ik ben het waard om kunst te maken. Ik mag mezelf zijn. Ik hoef niet bang te zijn.

Angst en creativiteit hebben een aantal belangrijke overeenkomsten. Daarom moeten we voorzichtig met angst omgaan. ‘Het is voor de creativiteit bevorderlijk om te erkennen dat angst er is, om er ruimte voor te maken, en niet om het de kop in proberen te drukken. Door dat te doen zou je wel eens per ongeluk je creativiteit om zeep kunnen helpen’, zegt Gilbert daarover. En ik denk, en daar is zij het glansrijk mee eens, dat je niet de volgende Picasso hoeft te zijn; als je maar geniet van wat je doet. Dans, zing, schrijf, maar doe wat je wilt. Zoek voor jou de beste manier om een bepaalde schoonheid en transcendentie in je leven tot uiting te brengen. Versier desnoods je fiets als je daar blij van wordt. Maak wat je wilt maken – en laat dat vooral ontstellend onvolmaakt zijn, want het valt hoogstwaarschijnlijk toch niemand op.

En dat is geweldig.

Meer artikelen.